Czy sklep może zniszczyć zwrócone ubranie? Jak od 19 lipca 2026 r. ESPR traktuje niesprzedaną odzież, obuwie i wyjątki od zakazu

Klient odsyła kurtkę kupioną przez internet. Materiał jest nienaruszony, zamek działa, ale brakuje metek i oryginalnego opakowania. Sklep ocenia, że ponowne przygotowanie produktu do sprzedaży będzie kosztowało więcej, niż wyniesie potencjalny zysk. Czy może przekazać kurtkę do zniszczenia? Od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa nie mogą już podejmować takich decyzji wyłącznie na podstawie opłacalności sprzedaży. Obowiązuje unijny zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia.

Nowe zasady wynikają z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781, określanego jako ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation). Obejmują również rzeczy zwrócone przez konsumentów, a nie tylko kolekcje zalegające w magazynach. Przepisy przewidują jednak wyjątki, m.in. dla produktów niebezpiecznych, poważnie uszkodzonych i takich, których nie udało się przekazać do dalszego wykorzystania. Warunkiem jest spełnienie konkretnych wymagań, a nie samo oznaczenie towaru jako odpadu.

Czy sklep może zniszczyć zwrócone ubranie i kogo obejmuje zakaz ESPR?

W przepisach ESPR pojęcie niesprzedanego produktu konsumpcyjnego ma szersze znaczenie, niż sugeruje jego nazwa. Obejmuje także produkty zwrócone przez konsumentów, w szczególności w ramach prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość.

Przykładowo klient zamawia przez internet dwie pary butów po 349 zł, przymierza je w domu, a następnie odsyła jedną w ustawowym terminie 14 dni. Obuwie wraca do magazynu, gdzie pracownik stwierdza drobne zagniecenie pudełka. Taki produkt nie powinien automatycznie trafiać do zniszczenia. Jeśli nadaje się do dalszego użytkowania, sklep może ponownie wystawić go na sprzedaż, ewentualnie z obniżką i informacją o stanie opakowania.

Zakaz z art. 25 ESPR obowiązuje od 19 lipca 2026 r., ale nie wszystkich przedsiębiorców jednocześnie:

• Duże przedsiębiorstwa – podlegają zakazowi od 19 lipca 2026 r.
• Średnie przedsiębiorstwa – zostaną objęte zakazem od 19 lipca 2030 r.
• Małe i mikroprzedsiębiorstwa – są wyłączone z zakazu określonego w art. 25 ust. 1 ESPR.

Przy ustalaniu wielkości przedsiębiorstwa znaczenie mają również dane finansowe i powiązania kapitałowe. W unijnej definicji MŚP małe przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 50 osób, a jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 10 mln euro. Średnie przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 250 osób, przy rocznym obrocie nieprzekraczającym 50 mln euro lub sumie bilansowej nieprzekraczającej 43 mln euro. Dla firm działających w grupie kapitałowej konieczne może być uwzględnienie danych podmiotów powiązanych i partnerskich.

Zakaz dotyczy przede wszystkim kategorii wymienionych w załączniku VII do ESPR, obejmujących określone grupy odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia. W przypadku wątpliwości o zakresie regulacji decyduje klasyfikacja towaru według odpowiednich kodów CN.

Istotna jest także definicja samego niszczenia. Przekazanie zwróconej odzieży do recyklingu również może stanowić jej zniszczenie w rozumieniu ESPR. Przepisy obejmują skierowanie produktu do recyklingu, innych procesów odzysku, w tym odzysku energii, oraz unieszkodliwiania. Sklep nie może więc obejść zakazu przez przekazanie niechcianych ubrań firmie recyklingowej.

W praktyce przedsiębiorca ma kilka możliwości postępowania z pełnowartościowym zwrotem. Może ponownie sprzedać produkt, przekazać go do outletu, przygotować do ponownego użycia albo podarować odpowiedniemu odbiorcy. Wybór zależy od stanu rzeczy, możliwości przywrócenia jej do sprzedaży i kosztów obsługi.

Przykładowo zwrócony sweter za 129 zł wymaga wyłącznie odświeżenia i ponownego zapakowania. Jeżeli takie czynności kosztują 15 zł, uzasadniona może być sprzedaż w outlecie za 89 zł. Sklep odzyska część wartości towaru i uniknie generowania odpadu. Kwoty te ilustrują decyzję handlową, a nie ustawowe progi.

Nie oznacza to obowiązku wielomiesięcznego przechowywania każdego produktu. ESPR nie nakazuje bezterminowej sprzedaży niesprzedanych rzeczy, lecz ogranicza możliwość ich niszczenia. Jeżeli ponowna sprzedaż nie jest racjonalna, przedsiębiorca powinien rozważyć inne dopuszczalne sposoby wykorzystania produktu.

Problemem bywa jednak organizacja magazynu. W dużych sieciach modowych zwroty są przetwarzane masowo, a systemy informatyczne często automatycznie kierują towary oznaczone jako nierentowne do likwidacji. Po 19 lipca 2026 r. takie automatyczne decyzje wymagają weryfikacji pod kątem ESPR.

Kiedy zniszczenie niesprzedanej odzieży i obuwia jest dozwolone?

Zakaz nie jest bezwzględny. Szczegółowe odstępstwa określa rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/296 z 9 lutego 2026 r., opublikowane 22 kwietnia 2026 r.

Regulacja pozwala na niszczenie określonych produktów, jeśli występują uzasadnione okoliczności. Nie wystarczy jednak argument, że przechowywanie ubrań jest drogie, kończy się sezon albo sprzedaż z rabatem zaszkodzi wizerunkowi marki.

Do najważniejszych wyjątków należą:

• Zagrożenie zdrowia lub bezpieczeństwa – przykładowo odzież zawierająca niebezpieczne substancje chemiczne albo obuwie stwarzające zagrożenie dla użytkownika.
• Niezgodność z prawem – gdy produkt nie spełnia obowiązujących wymagań, a jego zniszczenie jest wymagane lub stanowi właściwe, proporcjonalne działanie naprawcze.
• Naruszenie praw własności intelektualnej – np. podrobione produkty, jeżeli spełniono warunki prawne pozwalające na ich zniszczenie.
• Brak technicznej możliwości usunięcia określonych oznaczeń lub cech produktu – w przypadkach przewidzianych rozporządzeniem, gdy uniemożliwiają one zgodne z prawem ponowne wykorzystanie.
• Poważne uszkodzenie, zanieczyszczenie lub pogorszenie stanu – jeżeli uniemożliwia konsumenckie wykorzystanie produktu, a naprawa albo odnowienie nie są technicznie możliwe lub opłacalne według właściwych kryteriów.
• Wada konstrukcyjna albo produkcyjna – gdy uniemożliwia używanie produktu zgodnie z przeznaczeniem i nie można go naprawić.
• Bezskuteczna próba darowizny – gdy przedsiębiorca spełni wymagania dotyczące zaoferowania produktów uprawnionym podmiotom, ale nie znajdzie odbiorcy.

W praktyce najwięcej wątpliwości powodują produkty uszkodzone. Załóżmy, że klient zwraca zimową kurtkę z rozerwanym rękawem. Jej cena detaliczna wynosiła 499 zł. Zakład krawiecki wycenia naprawę na 45 zł, natomiast ponowne przygotowanie do sprzedaży kosztowałoby kolejne 20 zł.

Sklep nie może uznać zniszczenia za dopuszczalne wyłącznie dlatego, że nie chce sprzedawać naprawianej kurtki. Należy ocenić techniczną możliwość przywrócenia jej do użytkowania oraz opłacalność naprawy zgodnie z kryteriami unijnego rozporządzenia.

Ocena ekonomiczna nie sprowadza się do porównania kosztu naprawy z aktualną ceną sprzedaży. W przepisach uwzględnia się relację kosztów naprawy lub odnowienia do kosztów zniszczenia i zastąpienia produktu, w tym odpowiednich kosztów produkcyjnych, materiałowych, logistycznych i administracyjnych.

Jeżeli naprawa kosztuje 65 zł, a łączne koszty zniszczenia i zastąpienia produktu wynoszą 180 zł, trudno uzasadnić zniszczenie samym brakiem rentowności naprawy. Inna sytuacja wystąpi, gdy uszkodzenie uniemożliwia przywrócenie rzeczy do bezpiecznego użytkowania albo spełnione są warunki uznania naprawy za nieopłacalną.

Zabrudzenie również nie jest automatycznym wyjątkiem. Kurtka z plamą, którą usuwa zwykłe czyszczenie, nie jest tym samym co obuwie skażone substancją chemiczną. Pierwszy przypadek uzasadnia rozważenie czyszczenia, drugi może wymagać usunięcia produktu z obrotu i odpowiedniego postępowania odpadowego.

Osobną ścieżką jest darowizna. Jeżeli nie występują inne odpowiednie podstawy odstępstwa, przedsiębiorca może zastosować wyjątek związany z bezskutecznym zaoferowaniem produktów do dalszego wykorzystania.

Wymaga to spełnienia jednego z dwóch warunków:

• bezpośredniego zaoferowania produktów co najmniej trzem odpowiednim podmiotom ekonomii społecznej na terenie UE;
• opublikowania oferty darowizny na łatwo dostępnej stronie internetowej przedsiębiorcy przez minimum 8 tygodni.

Jeżeli produkty nie zostaną przyjęte, możliwe jest zastosowanie wyjątku, pod warunkiem posiadania wymaganej dokumentacji. Nie oznacza to jednak automatycznego obowiązku przeprowadzania procedury darowizny przy każdym zniszczeniu. W przypadku produktu niebezpiecznego właściwe mogą być inne przesłanki.

Przykładowo sieć sklepów wycofuje 600 sztuk bluz z ubiegłorocznej kolekcji. Ubrania są pełnowartościowe, ale nie znajdują nabywców. Firma może zaproponować je odpowiednim organizacjom ekonomii społecznej, wskazując liczbę sztuk, rozmiary, stan produktów i warunki odbioru. Jeśli wybierze publiczną ofertę na swojej stronie, musi zachować wymagany ośmiotygodniowy termin. Przekazanie oferty do trzech właściwych podmiotów pozwala zastosować alternatywną procedurę.

Największa niedogodność dotyczy logistyki darowizn. Odbiorcy nie zawsze dysponują magazynem, transportem lub personelem potrzebnym do obsługi kilkuset sztuk odzieży. Dodatkowo nie wszystkie organizacje przyjmują określone rozmiary, asortyment sezonowy lub produkty wymagające sortowania. To problemy praktyczne, ale nie stanowią samodzielnego wyjątku od zakazu.

Każde zastosowanie odstępstwa musi być odpowiednio udokumentowane. Rozporządzenie 2026/296 wymaga przechowywania właściwych dowodów przez 5 lat od zniszczenia produktu. Na żądanie właściwego organu przedsiębiorca ma co do zasady 30 dni na elektroniczne udostępnienie dokumentacji.

Mogą to być protokoły oceny jakości, fotografie uszkodzeń, wyniki badań laboratoryjnych, kalkulacje naprawy, dokumentacja wad produkcyjnych i dowody bezskutecznych ofert darowizny.

Nawet legalne zastosowanie wyjątku nie oznacza dowolności w gospodarowaniu odpadami. W dalszym ciągu obowiązuje hierarchia postępowania z odpadami. Recykling lub inne formy zagospodarowania należy dobierać zgodnie z wymaganiami prawa odpadowego i charakterem produktu.

Jak sklep powinien dokumentować zwroty i przygotować się do kontroli?

Najbardziej ryzykowna praktyka to wrzucanie wszystkich niesprzedanych artykułów do jednej kategorii: „zwroty do likwidacji”. ESPR wymaga rozróżnienia sytuacji, w których produkt można ponownie wykorzystać, od przypadków uzasadniających jego zniszczenie.

Przykładowo sklep internetowy obsługuje miesięcznie 8000 zwrotów. Spośród nich 6200 produktów nadaje się do ponownej sprzedaży bez dodatkowych czynności, 1100 wymaga odświeżenia lub przepakowania, 500 ma drobne uszkodzenia, a 200 zostaje zakwalifikowanych jako poważnie wadliwe. Są to przykładowe dane operacyjne.

Gdyby firma automatycznie przekazała ostatnie 700 produktów do recyklingu, naraziłaby się na ryzyko naruszenia zakazu. Część towarów mogłaby bowiem zostać naprawiona, sprzedana po obniżonej cenie lub przekazana do ponownego wykorzystania.

Praktyczna procedura powinna obejmować pięć etapów:

1. Kontrola stanu zwrotu – ustalenie, czy produkt jest kompletny, bezpieczny, funkcjonalny i nadaje się do użytkowania.
2. Ocena możliwości ponownej sprzedaży – bez dodatkowych czynności, po przepakowaniu, czyszczeniu albo w outlecie.
3. Weryfikacja możliwości naprawy – wraz z oceną wykonalności technicznej i odpowiednią kalkulacją kosztów.
4. Rozważenie dalszego wykorzystania – w tym darowizny lub przygotowania do ponownego użycia.
5. Dokumentowanie ewentualnego zniszczenia – z przypisaniem konkretnego wyjątku, dowodów jego zastosowania oraz sposobu zagospodarowania odpadu.

W dużym magazynie przydatny jest elektroniczny formularz przypisany do numeru zwrotu lub partii towaru. Może zawierać kod produktu, kategorię CN, liczbę sztuk, masę, stan techniczny, zdjęcia, przyczynę wycofania, wynik oceny naprawy i końcową decyzję.

Systemy ERP, takie jak SAP lub Comarch ERP, mogą wspierać takie procesy, jeśli przedsiębiorca odpowiednio skonfiguruje dokumenty, słowniki przyczyn i przepływ zatwierdzeń. Sam zakup oprogramowania nie zapewnia jednak zgodności z ESPR. Najpierw trzeba poprawnie określić kryteria kwalifikowania towarów.

Przedsiębiorcy muszą uwzględnić także obowiązki ujawniania informacji o niesprzedanych produktach, których się pozbywają.

Art. 24 ESPR przewiduje publikowanie danych dotyczących liczby i masy takich produktów, powodów ich odrzucenia, sposobów przetwarzania odpadów oraz działań ograniczających ich niszczenie. Obowiązek wynikający z tego przepisu funkcjonuje niezależnie od daty rozpoczęcia zakazu niszczenia odzieży.

Dodatkowo rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/2 wprowadza ujednolicony format ujawniania informacji, stosowany od 2 marca 2027 r. Nowy format obejmuje produkty, których pozbyto się w pierwszym pełnym roku obrotowym rozpoczynającym się po tej dacie oraz w kolejnych latach.

Dla firmy mającej rok obrotowy równy kalendarzowemu będzie to co do zasady okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2028 r. Dane za ten okres trzeba będzie opublikować najpóźniej do końca 2029 r. Nie zwalnia to przedsiębiorcy z wcześniejszych obowiązków informacyjnych określonych w art. 24 ESPR.

Raportowanie obejmuje m.in.:

• liczbę sztuk i masę odrzuconych produktów według kategorii i kodów CN;
• przyczyny pozbycia się produktów, w tym odpowiednie odstępstwa od zakazu;
• udział poszczególnych sposobów przetwarzania odpadów według masy;
• środki podjęte i planowane w celu ograniczenia ilości niesprzedanych produktów kierowanych do odpadów.

W przypadku średnich przedsiębiorstw obowiązki ujawniania informacji zaczną być stosowane od 19 lipca 2030 r. Mikro- i małe przedsiębiorstwa są z nich zasadniczo wyłączone na podstawie ESPR.

Praktyczny problem polega na tym, że dokumenty potwierdzające zastosowanie wyjątku i dane do raportowania nie zawsze znajdują się w jednym miejscu. Dział reklamacji opisuje stan produktu, magazyn rejestruje jego usunięcie, księgowość rozlicza straty, a firma odpadowa wystawia dokument potwierdzający odbiór. Bez połączenia tych informacji trudno odtworzyć całą historię partii.

W Polsce przedsiębiorca powinien także sprawdzić obowiązki wynikające z przepisów o odpadach, w tym właściwe zasady ewidencji w BDO. Karta przekazania odpadów nie zastępuje jednak dowodów wymaganych do zastosowania wyjątku od zakazu ESPR. Potwierdza przekazanie odpadu w określonym trybie, a nie automatycznie legalność wcześniejszej decyzji o zniszczeniu produktu.

Dla przykładu sieć sklepów przekazuje do przetwarzania 300 par butów z wadliwą podeszwą. Sama faktura za odbiór odpadu nie dowodzi, że obuwia nie można było naprawić. Potrzebne są dokumenty dotyczące charakteru wady oraz spełnienia przesłanek odpowiedniego odstępstwa.

Najlepiej rozdzielić dwie decyzje. Pierwsza dotyczy tego, czy zniszczenie jest prawnie dopuszczalne. Druga – jak zagospodarować produkt, kiedy zastosowanie wyjątku zostało już uzasadnione. Łączenie tych etapów prowadzi do sytuacji, w której o legalności zniszczenia faktycznie decyduje operator magazynu lub odbiorca odpadów.

Jeżeli przedsiębiorca ma wątpliwości dotyczące kwalifikacji produktów, wyjątków albo odpowiedzialności za zniszczenie, powinien przeanalizować konkretne przepisy i dokumentację. Sama interpretacja umowy z firmą odpadową nie wystarczy. Znaczenie mają również obowiązki wynikające bezpośrednio z rozporządzeń unijnych.

FAQ – najczęstsze pytania o ESPR i zwróconą odzież

Czy sklep może zniszczyć ubranie zwrócone w ciągu 14 dni?
Duże przedsiębiorstwo objęte zakazem ESPR może to zrobić tylko w przypadku spełnienia przewidzianego przepisami wyjątku. Sam zwrot produktu ani brak oryginalnego opakowania nie stanowią wystarczającej podstawy.

Czy zakaz dotyczy sklepów internetowych?
Tak. Sposób sprzedaży nie decyduje o zastosowaniu zakazu. Liczą się wielkość przedsiębiorstwa, rodzaj produktów oraz spełnienie pozostałych warunków ESPR.

Czy mały sklep odzieżowy może nadal niszczyć niesprzedane ubrania?
Małe i mikroprzedsiębiorstwa są wyłączone z zakazu przewidzianego w art. 25 ust. 1 ESPR. Nadal obowiązują je jednak odpowiednie przepisy o gospodarowaniu odpadami, bezpieczeństwie produktów i inne wymagania prawne.

Czy oddanie niesprzedanych ubrań do recyklingu rozwiązuje problem?
Nie. Recykling jest objęty definicją zniszczenia w ESPR. Jeżeli przedsiębiorca podlega zakazowi, musi najpierw wykazać podstawę zastosowania odstępstwa.

Czy można zniszczyć odzież po nieudanej próbie darowizny?
Tak, jeżeli przedsiębiorca spełni warunki określone w rozporządzeniu 2026/296. Obejmują one m.in. zaoferowanie produktów co najmniej trzem odpowiednim podmiotom ekonomii społecznej w UE albo publikację oferty przez minimum 8 tygodni.

Czy uszkodzone buty zawsze można zutylizować?
Nie. Konieczna jest ocena charakteru uszkodzenia i możliwości naprawy. Drobna wada estetyczna nie oznacza automatycznie prawa do zniszczenia. Inaczej traktuje się produkt, którego nie da się bezpiecznie używać i naprawić.

Ile czasu trzeba przechowywać dokumentację wyjątku?
Dokumentację uzasadniającą zastosowanie odstępstwa należy przechowywać przez 5 lat od zniszczenia produktu. Na żądanie właściwego organu trzeba ją co do zasady udostępnić elektronicznie w terminie 30 dni.

Czy klient może nakazać sklepowi ponowną sprzedaż zwróconej rzeczy?
Nie. ESPR określa obowiązki przedsiębiorców, ale nie przyznaje konsumentowi ogólnego prawa do żądania ponownej sprzedaży konkretnego egzemplarza.

Od czego sklep powinien zacząć dostosowanie działalności do ESPR?
Najpierw należy sprawdzić, czy przedsiębiorstwo podlega zakazowi, a następnie przeanalizować procedurę likwidacji zwrotów i towarów niesprzedanych. Pierwszym błędem do usunięcia jest automatyczne kierowanie pełnowartościowej odzieży lub obuwia do recyklingu tylko dlatego, że ponowna sprzedaż jest nieopłacalna. Każda taka partia wymaga oceny możliwości dalszego wykorzystania oraz sprawdzenia, czy istnieje udokumentowana podstawa prawna zniszczenia.

Więcej informacji na: https://takieprawo.pl